Trước giờ máy bay tôi cất cánh thì máy bay của nhà tôi cũng vừa đáp xuống, ông nhắn tin:"Mình nhớ hôn con dùm ba". Và như thể cho tôi yên lòng, ông lại nhắn tiếp:"Mình kiếm cho ba cái hộp quẹt hiệu…Zippo". Tôi bật cười khi hình dung hai ông bà lão hí hoáy với trò “ sành điệu” của bọn trẻ - nhắn tin bằng điện thoại.

Động cơ rít lên, ngón tay tôi phản xạ theo kiểu…bật hộp quẹt, một cách để tự nhắc nhở mình. Chợt một giây ăn năn: đã bao nhiêu lần tôi được nhận những món quà sau những chuyến đi xa của nhà tôi. Kể cả con trai tôi, sinh nhật lần thứ 42 của tôi, cả hai mẹ con đang ở Thụy Sĩ  - cũng là năm đầu tiên thằng bé 12 tuổi rời xa vòng tay gia đình, nó lùng sục đâu khệ nệ ôm về khách sạn một chiếc đồng hồ dài hơn người nó, bảo:"Con tặng mẹ để ngủ đúng giờ, đừng thức khuya quá không tốt!" Chiếc đồng hồ vừa tròn 20 tuổi ấy đã mấy lần xin…nghỉ hưu nhưng là bảo vật duy nhất đi cùng tôi qua bao sóng gió thăng trầm cho tới tận giờ này.

Đời đi hát chuyện dong ruổi là thường tình. Lại nữa, sau những vai diễn khóc cười với thế nhân nên lắm lúc rã rời, vô định chỉ muốn gieo mình xuống chiếc giường, chìm ngập trong sự chăm sóc, nâng niu của chồng và con. Để đến khi hai người đàn ông yêu thương nhất trong đời tôi rời khỏi vòng tay mình thì tôi mới tự hỏi: vậy ai đã từng chăm sóc họ - nếu cả tôi cũng đã vì nhũng đặc thù nghề nghiệp mà giả bộ thảng quên !

Có lẽ cái lối suy nghĩ không còn…trẻ nói trên đã khiến tôi vừa hăng hái vừa khoan khoái lao đi tìm kiếm món quà xinh xắn cho chồng, đó là một showroom của Zippo ở ngay tại Los Angeles, thuộc bang California. Kết quả là tôi hớn hở mang về Việt Nam bộ sưu tập Zippo mới nhất với 6 chiếc. “ Ông già tía” ngắm nghía trong thú vui sưu tầm hộp quẹt, gật gù:"Ai bảo cưng chồng  thì không chịu, đòi…uýnh người ta, vậy mà…!"

*

Bay ra Hà Nội dựng vở Trần Nhân Tông cho Nhà hát Cải lương Việt Nam. 10 năm rồi kể từ ngày tôi diễn Hoàng hậu của hai vua cũng trên sàn diễn “ bao cấp” này, vẫn y nguyên bục bệ và dây chuyền công việc. Sự y nguyên khiến nó càng trở nên…khác lạ so với bề mặt đang diễn ra từng ngày. Ở đó, vị thế của những  ngôi sao tầm vóc không được quyền “ độc tôn” như ở trong Nam ( như bất cứ nơi nào trong thế giới công nghệ tiêu khiển). Có vẻ như tinh thần làm việc “ mình vì mọi người” đã phát huy sức mạnh…lệch nên khiến một tài năng như NSƯT Xuân Vinh, cũng là một người chịu trách nhiệm về chuyên môn của Nhà hát lại  hằng suất tập tôi thấy anh lao mình vào những công việc của một…hậu đài.

Tập ngày tập đêm, ngày rời Hà Nội để về nhà, nghỉ được vài hôm lại bay đi tiếp, gói gém chút yên tâm để đi tiếp khi vở cũng đã thành hình hài, sắc vóc. Nhưng khi chân vừa đặt xuống sân bay Los Angeles cũng là lúc nhận được tin, Trần Nhân Tông chưa được diễn vì một vài lý do, mà trong ấy tại vở không có cốt truyện, không có xung đột kịch gì đấy. Tôi nghe lòng mình nhoi nhói, thương cho ngòi bút luôn thao thức đi tìm cái mới trong phong cách thể hiện mà vẫn bền lòng chặt dạ với triết học – văn hóa – nghệ thuật dân tộc ở Lê Duy Hạnh nhưng rồi lại thầm “ trách” ông. Phải chi ông cứ phẹt bút vào cuộc đời của người anh hùng – thiền sư sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử Trần Nhân Tông một vài sự kiện éo le, lắt léo có khi số phận kịch bản của ông lại bớt…cảnh éo le hơn.

Tôi đi vào trường cao đẳng Sân khấu – Điện ảnh, những gương mặt tinh ,khôi, non nớt của cải lương đang chờ tôi trong Lớp tập huấn diễn viên trẻ như xua tan mùi khói súng nghẹt thở ở đâu đó. Không khí học và hành sôi nổi, trưa lắm lúc không nghỉ, suốt từ sáng đến chiều. Có lúc, đang tập, mưa kéo đến, gió đánh thốc, những Lý Chiêu Hoàng, Kiều Nguyệt Nga, Ngọc Hân đều…tơi tả. Tôi chợt nghe một chuyên viên của Cục nghệ thuật – biểu diễn ghé thăm lớp bảo các bạn đi nhận tiền bồi dưỡng của Cục, hai mươi ngàn đồng cho một ngày. Tôi cay mắt khi nhìn Ngọc Trinh đang nhoài người dưới đất mà vẫn ca lảnh lót. Nhưng cái nội lực toát ra từ năng lượng thanh xuân của tuổi trẻ sẽ nuôi dưỡng được bao lâu khi người ta vẫn “ bảo tồn” cái kiểu “ cấp dưỡng” kéo dài 1 tháng tập huấn với 20.000 đồng/ ngày cho một thế hệ diễn viên trẻ.

*

Một ngàn năm trăm con người phủ kín không gian nhà hát. Tất cả đều chuẩn bị sẳn sàng cho giờ G – khi Tự tình quê hương 3 chuẩn bị khai cuộc. Âm nhạc trỗi lên, 7 chàng trai vốn lớn lên trên đất Mỹ, đều đang là ca sĩ thính phòng, nhạc trẻ…khoát lên mình nào trang phục võ tướng của Hùng Vương, Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt, Lê Hoàn hay phục trang của Nguyễn Trãi, Trần Nhân Tông, tất cả đồng ca bài Dòng máu Lạc Hồng.

Cả hội trường rào lên tiếng vỗ tay. Tôi như muốn vỡ lòng mình. Các chuyên viên kỹ thuật của nhà hát, đa phần là người Mỹ da trắng đều ra dấu hiệu Number One. Tôi hả hê như một đứa trẻ con: quý vị hãy làm tốt nhất cho đêm cải lương Việt Nam của chúng tôi  đấy nhé !

Chương trình dài hơn 4 tiếng, không break time ( giải lao). Trước ngày diễn, các vị mạnh thường quân, trong đó có vợ chồng nhà triệu phú ngươi Việt ở Mỹ ủng hộ chương trình bằng cách cho in và phát tặng 1500 đĩa CD Phật Giáo với Dân tộc do tôi chuyển thể Cải lương từ tác phẩm cùng tên của Hòa thượng Thích Thanh Từ và một vị khác trong ngành bưu chính viễn thông Cali đã tặng mỗi khán giả đêm Tự tình quê hương 15 phút gọi miễn phí về Việt Nam. Mỗi người sẽ đăng ký tên và số điện thoại cần gọi. “ Gọi về nhà”, ba chữ ấy thôi khiến tôi nao lòng. Rồi những mã số nào là 08 ( TP Hồ Chí Minh), 054 ( Huế), 0781 ( Bạc Liêu)…hiện lên dày đặc. Hình như, một ngàn năm trăm con người ngồi đây đêm nay như thể đang một chuyến đi xa nhà. Và họ phải gọi về cho cha mẹ, anh chị em hay cô bác cậu dì…Hay thậm chí nhà hàng xóm cũng được chỉ để biết cơn bão Durian đã làm tang thương cả miền Nam như thế nào, để sáng mai ra, tức tốc gửi tiền về quê nhà.

Con trai tôi bận công việc ở New York không có mặt ở Cali xem mẹ diễn nhưng đã gọi điện hỏi: - Mẹ xem nhà của mấy bà Tư, bà Sáu, Vú Mười ( những người giúp việc, những người thân hồi con trai tôi còn ở nhà) có sao không, miền Nam chắc chưa quen có bão nên chắc là bị nặng lắm hả mẹ ?

Quang Thành – ca sĩ và cũng là cộng sự của tôi – vừa rời Việt Nam được 5 năm, trước giờ 2 chị em ra biểu diễn bỗng nói nhỏ: - Ở Bến Tre, Bà Rịa nghe nói bị nặng lắm. Má em sáng nay đi cứu trợ rồi. Chị hát suất này xong chắc kịp về bên nhà hát cứu trợ luôn đó !

Báo chí “ bên kia” hối hả đăng lại thông tin bão lụt của báo chí “ bên này”, chữ nghĩa đôi khi còn xộc xệch nhưng tấm lòng hướng về quê nhà đang chịu mất mát, tang thương thì cứ trĩu nặng. Tôi rời phi trường Los để về lại Tân Sơn Nhất – cái chuyến đi thứ 7 trong năm “ thiên mã” này sao đầy những hạnh phúc ưu tư, ray rứt.

***

Vừa về tới nhà, tôi gọi cho má Bảy Phùng Há. Câu đầu tiên, bà già 98 tuổi nói: “- Đi hoài heng, không lên thăm tui. Má nói chơi thôi, gọi điện tới nhà nghe báo con đi rồi, còn có sức mà đi, mà giúp cho ngưòi cho nghề là má mừng. Thôi, để chiều má nói ông bầu Xuân chở má qua con chơi”.

Bàn chân của người 98 tuổi lẫm đẫm như em bé. Bà đến, hai thầy trò lại nói về nghề, bà thị phạm Lữ Bố hý Điêu Thuyền, Sân khấu về khuya…Cả một đời ca cầm làm khuynh nước khuynh thành bao khán giả tri âm, những ngày về chiều, bàn chân bà thong dong đi về phía tiếng chuông chùa.

Thoại Mỹ gọi tôi nửa đêm, báo suất hát cho người nghèo ở Cần Thơ, Sóc Trăng. Lại cặm cụi xếp nào áo mão, cân đai vào vali. Hoàng thái hậu Dương Vân Nga lại “ vi hành” cùng những bà con lam lũ. Đường về miền Tây những ngày cuối năm ngược xuôi ngược xuôi, ngang qua những “ cánh đồng bất tận”, chợt đau đáu phận người trong tâm hồn và bút lực của cô nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Đêm hát ấy, đúng vào dịp lễ Giáng sinh, Hội bảo trợ bệnh nhân nghèo Cần Thơ nhận được hơn 15 tỷ đồng. Một giọt nước mắt nồng ấm – dành cho tôi ngay trong ngày sinh nhật đáng nhớ của mình và cho những người nghèo đang được đồng bào đùm bọc.

Cứ thế, cuộc đời tôi – cũng như bạn – dài theo những chuyến đi. Click chuột, tôi “ say hello” với những người trong “ room” để biết thêm về những vùng đất mới, tập quán lạ. Cũng có khi chỉ một bước chân qua nhà hàng xóm để chào nhau một tiếng bởi “ bán bà con xa,  ” cũng không bằng…Thương sao bàn chân trên hành trình mưa dầu nắng dải, lấp biển dời non, có cả đôi chân lầm lũi trong đêm đi tìm một vài đồng bạc lẻ từ thân xác lầy lụa phố phường, nhưng đôi khi, đó là sự sống có thật của đời người.

Và từng bước chân nhỏ nhoi ấy đã theo nhau, đã cùng tôi thu ngắn chặng đường hơn ba mươi năm qua đi tới một điểm son, đi tới một ngày lịch sử - Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO. Chẳng phải đó là đôi hài bảy dặm từ khối óc, con tim và bàn chân của tôi, của bạn và của những con người mang tên Việt Nam đang đi khắp mọi miền, muôn nẻo.

Bạch Tuyết

Báo phụ nữ Xuân 2007